इतिहासाचा 'चालता-बोलता' ज्ञानकोश हरपला!

इतिहासाचा 'चालता-बोलता' ज्ञानकोश हरपला!

◻️​ज्येष्ठ इतिहास संशोधक डॉ. जयसिंगराव पवार यांचे कोल्हापुरात निधन 

संगमनेर LIVE (​कोल्हापूर) | महाराष्ट्राच्या इतिहास संशोधन क्षेत्रातील एक उत्तुंग व्यक्तिमत्व आणि मराठा साम्राज्याच्या इतिहासाचे गाढे अभ्यासक डॉ. जयसिंगराव पवार (वय ८५) यांचे आज पहाटे कोल्हापूर येथील एका खासगी रुग्णालयात उपचार सुरू असताना निधन झाले. 

गेल्या काही दिवसांपासून त्यांची प्रकृती खालावल्याने त्यांच्यावर तज्ज्ञ डॉक्टरांच्या देखरेखीखाली उपचार सुरू होते, मात्र वाढत्या वयामुळे त्यांच्या शरीराने उपचारांना प्रतिसाद देणे थांबवले आणि आज पहाटे त्यांची प्राणज्योत मालवली. त्यांच्या निधनाचे वृत्त समजताच कोल्हापूरसह संपूर्ण महाराष्ट्रातील इतिहास प्रेमी, साहित्यिक आणि राजकीय वर्तुळातून मोठी हळहळ व्यक्त करण्यात येत आहे.

​डॉ. जयसिंगराव पवार यांनी आपले संपूर्ण आयुष्य मराठा कालखंडाच्या प्रगल्भ संशोधनासाठी वाहिले होते. शिवकाळ, पेशवेकाळ आणि विशेषतः कोल्हापूर संस्थानाचा इतिहास या विषयांवर त्यांचे विलक्षण प्रभुत्व होते. त्यांनी केवळ इतिहासाची मांडणी केली नाही, तर ऐतिहासिक साधनांची सूक्ष्म चिकित्सा करून वस्तुनिष्ठ इतिहास समाजासमोर ठेवण्यावर नेहमीच भर दिला. 

त्यांच्या या अभ्यासपूर्ण दृष्टिकोनामुळे आणि संशोधनातून इतिहासातील अनेक दुर्लक्षित तसेच गुंतागुंतीचे पैलू जगासमोर स्पष्ट झाले. त्यांच्या मार्गदर्शनाखाली अनेक तरुणांनी आपले संशोधन पूर्ण केले असून, आज ते विविध स्तरांवर इतिहासाचे जतन करण्याचे कार्य करत आहेत. त्यांनी निर्माण केलेली विपुल ग्रंथसंपदा आजही अभ्यासकांसाठी एका प्रमाणभूत मार्गदर्शकाची भूमिका बजावत आहे.

​डॉ. पवार हे केवळ एक संशोधक नव्हते, तर ते एक प्रखर विचारवंत आणि मार्गदर्शक देखील होते. विविध व्याख्यानमाला, परिसंवाद आणि शैक्षणिक व्यासपीठांच्या माध्यमातून त्यांनी इतिहासाचा गौरवशाली वारसा नव्या पिढीच्या मनात रुजवला. त्यांच्या निधनामुळे महाराष्ट्राच्या बौध्दिक, शैक्षणिक आणि वैचारिक विश्‍वात एक मोठी पोकळी निर्माण झाली आहे. 

अनेक मान्यवरांनी त्यांना श्रध्दांजली अर्पण करताना “मराठा इतिहासाचा एक चालताबोलता अभ्यासक्रमच आज हरपला आहे” अशा भावना व्यक्त केल्या आहेत. सत्याची कास धरणाऱ्या या विद्वान संशोधकाच्या जाण्याने कोल्हापूरच्या शैक्षणिक परंपरेचा एक महत्त्वाचा आधारस्तंभ निखळला असून संपूर्ण राज्याची ही मोठी हानी आहे.

दरम्यान इतिहासाच्या पाऊलखुणा शोधणाऱ्या या थोर विचारवंतास संगमनेर लाईव्ह परिवाराकडून भावपूर्ण श्रद्धांजली!